Moduł 2 – Typy relacji w bazach danych

Czym jest relacja?

Relacja to logiczne powiązanie między dwiema tabelami. Realizowana jest poprzez klucze:

• Klucz główny (PRIMARY KEY) – jednoznacznie identyfikuje rekord w tabeli
• Klucz obcy (FOREIGN KEY) – odwołuje się do klucza głównego innej tabeli

---

Relacja 1 do 1 (jeden do jednego)

Jednemu rekordowi w tabeli A odpowiada dokładnie jeden rekord w tabeli B.

Kiedy stosować?

• Gdy chcemy rozdzielić dane rzadko używane od często używanych
• Dane wrażliwe (np. numer PESEL, dane logowania) w osobnej tabeli

Przykład

PRACOWNICY           KONTA_BANKOWE
──────────           ─────────────
NR_PRACOWNIKA ──1:1── NR_PRACOWNIKA
IMIE                 NR_KONTA
NAZWISKO             BANK

CREATE TABLE KONTA_BANKOWE (
    NR_PRACOWNIKA CHAR(4)     NOT NULL,
    NR_KONTA      CHAR(26)    NOT NULL,
    BANK          VARCHAR(40),
    PRIMARY KEY (NR_PRACOWNIKA),
    FOREIGN KEY (NR_PRACOWNIKA) REFERENCES PRACOWNICY(NR_PRACOWNIKA)
);

---

Relacja 1 do wielu (jeden do wielu) – 1:M

Jednemu rekordowi w tabeli A może odpowiadać wiele rekordów w tabeli B.

To najczęstszy typ relacji w bazach danych.

Przykład z bazy wypożyczalni

KLIENCI              WYPOZYCZENIA
───────              ────────────
NR_KLIENTA ──1:M──> NR_KLIENTA
IMIE                 NR_WYPOZYCZENIA
NAZWISKO             NR_SAMOCHODU

Jeden klient może mieć wiele wypożyczeń, ale każde wypożyczenie należy do jednego klienta.

SAMOCHODY            WYPOZYCZENIA
─────────            ────────────
NR_SAMOCHODU ─1:M──> NR_SAMOCHODU
MARKA                NR_WYPOZYCZENIA
TYP                  DATA_WYP

Jeden samochód może być wielokrotnie wypożyczany (w różnych terminach).

-- Klucz obcy w tabeli WYPOZYCZENIA
CREATE TABLE WYPOZYCZENIA (
    NR_WYPOZYCZENIA CHAR(8) NOT NULL,
    NR_KLIENTA      CHAR(8) NOT NULL,
    NR_SAMOCHODU    CHAR(6) NOT NULL,
    -- ...
    PRIMARY KEY (NR_WYPOZYCZENIA),
    FOREIGN KEY (NR_KLIENTA)    REFERENCES KLIENCI(NR_KLIENTA),
    FOREIGN KEY (NR_SAMOCHODU)  REFERENCES SAMOCHODY(NR_SAMOCHODU)
);

---

Relacja wiele do wielu – N:M

Wielu rekordom w tabeli A może odpowiadać wiele rekordów w tabeli B.

Realizacja

Relacja N:M nie może być bezpośrednio zaimplementowana w SQL. Wymaga tabeli pośredniej (asocjacyjnej).

STUDENCI          KURSY
────────    N:M   ─────
ID_STUDENTA ────> ID_KURSU
IMIE              NAZWA
NAZWISKO          OPIS

           ↓ rozkład na 1:M + 1:M

STUDENCI          ZAPISY         KURSY
────────          ──────         ─────
ID_STUDENTA ─1:M> ID_STUDENTA   ID_KURSU
                  ID_KURSU <M:1─ ID_KURSU

Przykład z bazy wypożyczalni

W bazie wypożyczalni relacja N:M mogłaby wystąpić między KLIENCI a SAMOCHODY:

• jeden klient może wypożyczyć wiele samochodów
• jeden samochód może być wypożyczony przez wielu klientów

Tabela WYPOZYCZENIA pełni rolę tabeli pośredniej:

KLIENCI ─── WYPOZYCZENIA ─── SAMOCHODY
   1              N:M              1

---

Diagram bazy wypożyczalni

MIEJSCA (1) ────────< PRACOWNICY (N)
    │
    │ (miejsca wypożyczenia i oddania)
    ↓
WYPOZYCZENIA (N) >──── KLIENCI (1)
    │
    │
    └──────────────── SAMOCHODY (1)

Pełna struktura relacji:

Tabela A	Relacja	Tabela B	Klucz łączący
KLIENCI	1:M	WYPOZYCZENIA	NR_KLIENTA
SAMOCHODY	1:M	WYPOZYCZENIA	NR_SAMOCHODU
MIEJSCA	1:M	WYPOZYCZENIA	NR_MIEJSCA_WYP / NR_MIEJSCA_ODD
PRACOWNICY	1:M	WYPOZYCZENIA	NR_PRACOW_WYP / NR_PRACOW_ODD
MIEJSCA	1:M	PRACOWNICY	NR_MIEJSCA

---

Integralność referencyjna

Relacje wymuszają integralność referencyjną – nie można:

• dodać wypożyczenia dla nieistniejącego klienta
• usunąć klienta, który ma powiązane wypożyczenia (bez kaskady)

-- Próba usunięcia klienta z wypożyczeniami spowoduje błąd:
DELETE FROM KLIENCI WHERE NR_KLIENTA = '00000001';
-- ERROR: Cannot delete parent row: a foreign key constraint fails

---

Poprzedni moduł: Języki SQL Następny moduł: Podstawy SELECT